door Theo Hakkert
Hoe diep het zit. ‘Ik heb PTSS van dit gebouw,’ zegt Jeff Tweedy ergens halverwege zijn optreden in de grote zaal van TivoliVredenburg. Hij laat zijn blik daarbij langs de bovenste rijen glijden van de imposante zaal, die hij eerder al als een kerk had bestempeld. ‘We come in peace!’
Maar ook met PTSS. Nooit zal hij de avond in november 2016 vergeten dat hij met zijn band Wilco hier optrad, de avond nadat duidelijk was geworden dat niet Hilary Clinton maar Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen. ‘Jullie waren toen zo lief voor ons.’ Het was destijds inderdaad een avond om nooit te vergeten, iedere Wilco-volger zal het beamen. De getergde en ontgoochelde band groeide, mede op de golven van sympathie uit de zaal, boven zichzelf uit. Iedere keer wanneer hij, met band of zoals deze week onder zijn eigen naam (met een andere band) in Utrecht is, komt die avond bij hem terug.
Met een andere band. Het zit zo. Jeff Tweedy heeft parallelle muzikale levens. Wilco richtte hij op in 1994, nadat hij eerder had gespeeld in Uncle Tupelo. Van een countryrockband transformeerde Wilco tot een erkende grootheid in de alternative rock zonder dat die initiële basis werd verloochend. Als Jeff Tweedy maakt Jeff Tweedy pas platen sinds 2017.
Dat zijn muziek uit dezelfde bron komt, is duidelijk. Maar solo speelt hij geen Wilco-nummers en Wilco speelt wel Tweedy-songs – hij schrijft ze nu eenmaal – maar niet ’s mans solowerk.
De structuur van de songs is verwant. Waar hij een meester in is, is liedjes in alle eenvoud laten beginnen, altijd op gitaar, net zo vaak akoestisch als versterkt, waarna ze enigszins uit de hand lijken te lopen. De bezwerende noise culmineert dan in een finale of breekt opeens af, waarna de eenvoud en de melodie van het begin terugkeert en het lied afrondt. Onweerstaanbaar.
Hij is nu op tournee met dus een andere band. Twee zonen: Spencer op drums en Sammy op toetsen. En met andere, al net zulke jonge gasten die hij kent uit de buurt. Sima Cunningham op bas en in één nummer op gitaar, Macie Stewart, op viool, gitaar en toetsen, Liam Kazar op gitaar en bas op één nummer.
En ze zingen allemaal, en hoe! Deze harmonieën hoor je niet bij Wilco. Als de grote zaal dan toch in Tweedy’s beleving even een kerk was, dan brachten deze zes stemmen, die zo prachtig mengden, de gospel.
Jeff Tweedy (58) is op z’n best als hij in volle concentratie begint, in elk van zijn parallelle levens. Nauwelijks iets zeggen, meteen na het applaus een andere gitaar en het volgende nummer. Pas later spreekt hij.
In november 2009 speelde Wilco in Paradiso. Toen zei hij echt helemaal niets. Na een uur riep iemand in het publiek iets en verbrak daarbij de magie, want magisch was het. Nooit heb ik Wilco beter horen spelen dan in dat uur.
Dus was het prima dat hij in Utrecht aanvankelijk weinig vertelde en speelde en speelde. Tot hij zelf zei dat de ‘bunch of songs’ van zijn album Twilight Override wel even klaar was. Alsof hij meende dat dit repertoire verplichte kost was, maar dat was niet te horen. Wat juist opviel aan de songs, behalve al het kraakheldere geluid, was dat ze zo’n swingende, rijk-gekleurde uitvoering kregen, veel beter dan op de plaat. Het is bepaald geen slecht of middelmatig (driedubbel)album, maar de begeleiding door de jonge buurtkinderen en de knapen uit zijn eigen gezin, bracht een sjeu die de plaat niet heeft.
Het mooiste voorbeeld was ‘Cry Baby Cry’. Op Twilight Override wordt hij begeleid door dezelfde muzikanten, maar daar ontbreekt de gloedvolle samenzang die in Utrecht zo fantastisch klonk. Met zo veel meer bezieling. Gewoon de plaat opnieuw opnemen, nu door de vele optredens het repertoire er zo doorwrocht in zit. Of dit concert als album uitbrengen.
In dat geval zou iedereen, en niet alleen de gelukkigen in de zaal, Tweedy’s cover horen van ‘I Got Nightmares’ van Q65. In elk land speelt hij eenmalig een nummer dat bij de omgeving hoort. Eerder al had hij al eens verteld dat hij beïnvloed is door Q65. ‘I’ve always loved this song’. Over de strakke beat-rock van ‘de Q’ legde de Tweedy-band een ferme dosis punky noise. Ook deze avond was er een voor de boeken.