‘Zomerdagen komen er nog genoeg, maar nooit meer zo drukkend heet,’ schreef Patrick Modiano in 1990 als eerste deel van de openingszin van zijn roman Huwelijksreis. Kon hij in 1990 de hitte van 2026 niet voorzien? De zomerdag waar hij specifiek naar verwijst is (net als vandaag, red) 16 augustus, de dag na Maria-Hemelvaart. Twee dagen eerder heeft een vrouw zelfmoord gepleegd, zo verneemt Jean tijdens een kortstondig verblijf in Milaan. En die vrouw, die heeft hij gekend, ooit, lang geleden. Zoals vrijwel altijd in een Modiano-roman gaat ook in Huwelijksreis de verteller op zoek naar sporen van haar leven, waarbij hij ook diep moet graven in zijn eigen geheugen.
door Theo Hakkert
Niet de schuld bij anderen leggen, maar dat de vertalingen van de romans van Patrick Modiano (geb. 1945) in willekeurige volgorde verschijnen, helpt niet mee om ontwikkelingen in zijn oeuvre te ontdekken. Op de een of andere manier past dat ook nog. Sterker nog: het zou mij niet verbazen als de Nobelprijswinnaar 2014 het wel geinig zou vinden omdat hij zelf ook wel weet dat het nauwelijks uitmaakt. Modiano’s romans lijken op elkaar – en dat is totaal geen probleem.
De jongste vertaling is Huwelijksreis, een roman uit 1990. Hiermee is Modiano’s oeuvre helemaal in vertaling beschikbaar en zouden we de boeken in de chronologie van het verschijnen in de boekenkast kunnen zetten, ware het dus niet dat de volgorde er weinig toe doet.
Oneerbiedig gezegd is dit steeds de grove verhaallijn : een man slentert door Parijs, met een groeiende obsessie voor een persoon, feit of verhaal uit het verleden en dat raadsel, waar hij aanvankelijk slechts vage aanwijzingen voor heeft, wil hij ontrafelen.
De vaagheid strekt zich uit tot in de manier van vertellen. Modiano strooit met namen van straten, pleinen en gebouwen (van nu en toen), wat het allemaal heel concreet lijkt te maken, maar als contrast hiermee claimen zijn vertellers weinig gevoel voor tijd te hebben.
‘Verleden en heden schuiven in mijn hoofd langs elkaar heen.’ Uit Huwelijksreis. Hier nog een citaat:
‘Met het verstrijken van de jaren beginnen de perspectieven voor mij door elkaar te lopen, de winters versmelten zich met elkaar.’
Een niet geheel willekeurig gekozen citaat uit een van Modiano’s beroemdste romans: Dora Bruder (1997, vertaling 1998). Niet willekeurig omdat Dora Bruder en Huwelijksreis verband met elkaar houden. Beide romans komen voort uit een opsporingsbericht uit Paris Soir van 31 december 1941. Het vijftienjarige meisje, Dora Bruder, is vermist.
In het nawoord bij Huwelijksreis schrijft Francis Mus: ‘Toen Modiano het bericht eind jaren tachtig voor het eerst onder ogen kreeg, raakte hij geobsedeerd door haar en ging hij verwoed op zoek naar sporen van haar bestaan. Maar bij gebrek aan voldoende informatie verving hij het biografische project door een roman. Met behulp van zijn inbeeldingsvermogen slaagt Modiano er in Huwelijksreis in om Dora Bruder tot leven te wekken via haar gefictionaliseerde alter ego Ingrid Teyrsen.’
Om het zeven jaar later nog eens te doen – de obsessie leefde nog net zo sterk, zo niet sterker – in de vorm van Dora Bruder.
Jean heet de verteller in Huwelijksreis. Wanneer hij twintig is en in oorlogstijd naar Saint-Tropez probeert te komen – zakkenrollers hebben zijn laatste geld geroofd – wordt hij al liftend opgepikt door een echtpaar: Rigaud en Ingrid. Ze blijven met z’n drieën bij elkaar. Er ontstaat een band. Jean vermoedt met name bij Ingrid een verleden dat ze verbergt. Lang zijn ze niet samen. Hij heeft verplichtingen in Parijs. Het paar betaalt zijn reis, maar ze zien elkaar niet meer terug.
Tot Jean dus achttien jaar nadien, bij toeval, omdat hij in Milaan is, daar van een barman hoort dat een vrouw zelfmoord heeft gepleegd. Hij weet als snel dat het om Ingrid gaat. Terug in Parijs gaat hij de gangen van het echtpaar na. Dat hun huwelijksreis een dekmantel was, was hem al wel duidelijk. Rigaud en Ingrid waren op de vlucht voor de Duitsers.
‘Ineens, op een dag, word je overspoeld
door dat gevoel van leegte en spijt’
Aan de hand van de kleinste aanwijzingen probeert Jean Ingrid’s leven de reconstrueren, ook gedreven door de vraag waarom ze in Milaan zelfmoord heeft gepleegd, zo veel jaren na de oorlog. Hij slaagt er zelfs in het kleine appartement van Rigaud te vinden – en te huren. Rigaud’s ski’s staan er nog, verder is alles leeg. Lege ruimtes laten zich in een Modiano-roman vullen door de verbeelding, maar staan zo ook symbool voor de onmogelijkheid echt vat te krijgen op wat er is gebeurd en wat Ingrid heeft gedreven.
‘Ineens, op een dag, word je overspoeld door dat gevoel van leegte en spijt,’ schrijft Modiano in de laatste alinea. ‘’Maar uiteindelijke komt het in versterkte vorm terug, en zij kon zich er niet van losmaken.’
En dan de laatste zin: ‘Ik ook niet’. Wat geldt voor zowel Jean als Patrick Modiano. We mogen stellen dat ze hier samenvallen.
Huwelijksreis is een van de betere Modiano’s. Let op zijn spel met kleuren, met name blauw en vaalblauw. Mooi is ook hoe de luchtige driehoeksverhouding van Jean, Rigaud en Ingrid wordt gespiegeld in een driehoeksverhouding later, waar Jean’s vriendin er een innige relatie met een van Jean’s vrienden onderhoudt.
Wel jammer dat op pagina 8 wordt beweerd dat die dag in Milaan geen winkel open is, terwijl een pagina verder Jean in een boekhandel staat te bladeren door de boeken. Ach ja, herinneringen.
Overigens heeft de uitgever na het verschijnen van Huwelijksreis op Instagram gemeld dat het boek al wel eerder is vertaald (door Edu Borger) en toen was opgenomen in de bundel Mooi Zomerboek. Dit is de eerste zelfstandige uitgave.
Patrick Modiano: Huwelijksreis
Vertaling van Voyage de noces door Martin de Haan
Nawoord: Francis Mus
176 p’s, uitgeverij Weerwoord
foto header: Frankie Fouganthin / Wikimedia Commons
