“Wist u dat er in Engeland meer standbeelden van geiten zijn dan van vrouwen? Tout à fait, ik verzin het niet.” Nee, Simone de Beauvoir verzint dit anno 2026 niet. Een geit wordt hoger aangeslagen dan een vrouw omdat de vrouw als de Ander wordt gedefinieerd en behandeld. De man is namelijk de norm. Dus zijn standbeelden van vrouwen niet nodig.
Door: Kari-Anne Fygi
In 2025 begon Uitgeverij Athenaeum onder de hoede van filosoof Coen Simon met een nieuwe filosofieserie: ‘De Orginelen’. De insteek van de serie is simpel: denkers van nu vertellen de ideeën van oude filosofen opnieuw. De Ontdekking van de Vrouw van filosoof-schrijver en winnaar van de Socratesbeker 2026 Alicja Gescinska is het derde in de reeks. In De Ontdekking van de Vrouw keert schrijver en filosoof Simone de Beauvoir op verzoek van God na veertig jaar hemelen terug naar aarde.
Waarom is juist zij teruggestuurd naar de aarde om ons duidelijk te maken dat de man (ja, de man) dringend behoefte heeft aan emancipatie? “Omdat ik Castor ben, een bever die onophoudelijk zijn leefwereld vormgeeft. Omdat ik min of meer alleen en eigenhandig het vuur van de tweede seksuele revolutie aangeblazen heb. En omdat geen enkel boek over het onderwerp tot op heden zo volledig en zo goed is als De Tweede Sekse. Daarom. Punt.”
Dat Beauvoir gelijk heeft, bewijst Alicja Gescinska in nog geen 100 pagina’s. Om het oordeel nu al te geven: het is een geweldige, filosofische monoloog. Krachtig en barstensvol schrijfplezier. Met hoofdstukken over de leugens van de emancipatie, de geschiedenis, de natuur, het geloof het kapitalisme en het geluk. Maar laat het overduidelijke schrijfplezier je niet bedotten, want het is geen optimistische monoloog. In sneltreinvaart – Beauvoir heeft niet veel tijd van God gekregen – wordt de urgentie van de boodschap duidelijk. Het gaat niet de goede kant op met de vrijheid van de vrouw.
Toen Gescinska werd gevraagd om in de huid van Beauvoir te kruipen, was ze verbaasd, zo vertelde ze in de Amsterdamse De Balie. “Ik? Wat heb ik nu nog met De Tweede Sekse?” Totdat ze even ging nadenken, in haar exemplaar van het boek ging bladeren en besefte: ja! Natuurlijk ga ik dat doen.
“Want”, zo zei ze in De Balie, “ik merk dat ik steeds bozer word.” Er is de afgelopen 60 jaar best veel bereikt als het om vrouwenemancipatie gaat, maar we zijn er nog lang niet. Integendeel. Als Gescinska met haar man op Princeton arriveert, wordt hij voor de filosoof aangezien. Op een conferentie wordt aan haar gevraagd waar de koffie is. Recent zag ze in de literatuurlijst van een boek niet één titel geschreven door een vrouw. Het zijn maar enkele voorbeelden.
Ze vertelde dat zij in haar studietijd geen les over vrouwelijke denkers heeft gehad. En Beauvoir werd toen vooral opgevoerd als de partner van Jean-Paul Sartre. Nog steeds, zo gaf Gescinska die middag in De Balie aan, worden vrouwen niet als denkers gezien. En breder: vrouwen zijn nog altijd De Ander, de tweede sekse.
Gescinska-Beauvoir schrijft: “Mijn boek verscheen in 1949. Ik stierf in 1986. Ik hoor u denken: er is inmiddels ontzettend veel veranderd, n’est ce pas? Ja, vrouwen kunnen nu dingen doen waar ze in mijn tijd niet eens van durfden te dromen. Ja, er zijn stappen gezet, maar wat een kleine stapjes, o zo kleine, langzame, trage, treuzelende, slenterende stapjes. En laten we de stappen die achteruitgezet zijn niet vergeten. Velen van u sussen zichzelf in slaap door te beweren dat de vrouw vandaag de dag gelijk is aan de man. ‘De emancipatie is voltooid,’ beweren sommigen, uiteraard vooral mannen. Quelle farce! Alleen een ongeëmancipeerde geest gelooft dat de emancipatie voltooid is. Het is domweg een nieuwe schakel in de keten van leugens die vrouwen gevangenhoudt.”
De conservatieve stroming, waar bijvoorbeeld tradwives op meevaren, baart Gescinska-Beauvoir zorgen en dat is te lezen: “Er is een neoconservatieve revival gaande die de vrouw probeert te verleiden terug te keren naar waar de man haar hebben wil: staand in de keuken en met gespreide benen liggend in bed. Er woedt een cultuuroorlog over het wezen van de vrouw. Er zit een hele ideologische en economische machinerie achter al die influencers die jonge meisjes wijsmaken dat ze zichzelf bevrijden door hun ketenen te knuffelen.”
“Het cliché van het dienende vrouwtje, het barende wezen dat haar roeping in vervulling ziet gaan met elk kind dat ze op de wereld zet”
Simone de Beauvoir en andere existentialisten zijn ervan overtuigd: vrijheid is belangrijker dan geluk. Sta je daar als tradwife op Insta met een kind op je heupen gelukzalig een brood te bakken voor manlief en kinderen. Ja, we kunnen als tegenargument opvoeren dat het bestaan van tradwives vooral een Angelsaksische ontwikkeling is. Maar goed, we zijn inmiddels niet meer zo naïef dat we denken dat rare gedachten niet overspringen naar Nederland. Toch?
De Ontdekking van de Vrouw laat zien dat het boek uit 1949 nog altijd inzicht geeft in de positie van de vrouw, ook in onze huidige maatschappij. Vrouwenrechten staan nog steeds onder druk en vrouwen zijn nog altijd de Ander.
Als een echte bever regelt Beauvoir haar eigen pad in de korte tijd dat ze terug is op aarde. God gaat akkoord met haar eis dat ze aan het einde van haar nieuwe schrijfwerk en opbeurende tirade nog even een geliefde wandeling in het Massif des Calanques bij Marseille kan maken. Met een waterfles gevuld met rode wijn. Je gunt dit elke vrouw die leeft.
De Ontdekking van de Vrouw
De tweede sekse van Simone de Beauvoir herverteld
Alicja Gescinska
Athenaeum
ISBN 978902531967
foto in de header: Fritz Cohn / Wikimediacommons