Een gezelschap van zo’n 25 vogelliefhebbers uit Almelo en omgeving had zich verzameld rondom de erudiete, non-conformistische gids van deze middag: beeldend kunstenaar Fredie Beckmans. Het werd een gedenkwaardige wandeling met ongelooflijke verhalen over vogels en kunst.
door Paul Abels
Het vertrekpunt was het Stedelijk Museum in Almelo. In het binnentuintje van het museum sprak Beckmans (Winterswijk, 1956) zijn publiek toe. Af en toe gebruikte hij zijn megafoon om een stukje vogelzang te brengen, een gedicht voor te dragen of zijn publiek tot de orde te roepen.
Dada
Honderd jaar geleden organiseerden Dada-kunstenaars soms excursies naar ‘oninteressante plekken’. De opzet van deze kunstwandeling deed er soms aan denken. ‘Kunst,’ zei Beckmans, ‘is chaos in de orde scheppen’ – een citaat van Adorno. Daarna poogde hij het gedicht ‘De mus’ van Jan Hanlo te declameren, maar een buurman was zo fanatiek zijn kozijn elektrisch aan het schuren dat het getsjilp van de mus bijna geheel verloren ging. De ontregeling bracht Beckmans niet van zijn stuk. Hij vertrouwde het publiek toe dat hij in een Duitse krant een keer ‘ein spätgeborener Dadaïst’ genoemd was: chaos hoort erbij.
Sappho
Op straat aangekomen bracht Beckmans de tweede vogel, de knobbelzwaan, zonder geluid, maar met herkenbare motoriek. En hij memoreerde dat Oscar Wilde gezegd heeft dat in elke zwaan de ziel van een dode dichter huist. De schurende buurman hield er even mee op, dus besloot de vogelkenner iets te fluiten: Haydn Variationen van Johannes Brahms. We wandelden verder over de Almelose markt. Bij visboer Zwaan zong Beckmans een geïmproviseerd zwanenlied, iets verder, bij twee grote ijsvogels in keramiek in een stadsvijver kwam hij goed los. Hij citeerde de dichteres Sappho (600 voor Chr.):
Eens, lang geleden, hield ik van je Atthis,
een klein gracieus kind leek je me,
nachtegaal, heraut van de lente,
met een stem van verlangen.
IJsvogels en koekoeken
Mannetjes- en vrouwtjes-ijsvogels, vertelde Fredie, zijn weliswaar monogaam, maar zien elkaar alleen ‘als ze gaan baltsen en tierelieren. Ze hebben een echte Latrelatie. En ze zijn agressief, net als het roodborstje: dat tikt zo fanatiek tegen het raam omdat het zichzelf ziet als een concurrent. Het gesprek kwam vervolgens op de koekoek. Er schijnen zestig verschillende soorten te zijn. De Nederlandse koekoek legt zijn ei in andermans nest, laat het door de adoptiemoeder uitbroeden en vliegt ondertussen zelf naar Nigeria. Een maand later vliegt het jong ook naar Nigeria. Hoe kan dat toch, peinsde Beckmans, hoe weet zo’n jong dat hij in Nigeria moet zijn? Een ervaren vogelaar die erbij stond mompelde ietwat cynisch ‘aardmagnetisch veld, makkelijk zat.’
Werk van Hans van Asch: The Horizontal City 
Werk van Matteo Santecatterina
Goethe
Via de ekster, ‘een onomatopee’, Frans ‘pie bavarde’, Engels ‘magpie’, Italiaans ‘gazza’ kwamen we bij Karl Kraus die het woord journaille heeft uitgevonden, gebaseerd op het woord gazza, als ik het goed begrepen heb, in het Duits ‘Lügenpresse’. En hopsa, daar citeerde onze vogelaar Goethe, gequoot na een slechte bespreking van een van zijn werken: ‘Schlagt ihn tod, den Hund: er ist ein Rezensent.’
Vogels eten
Fredie Beckmans noemt zichzelf ornithosoof, wijsgeer en vogelkenner. Toen hij aan het eind van de excursie een filosofische vraag voorlegde aan zijn gehoor, werd het de cynische vogelaar te gortig. ‘Als een papegaai zegt, ik begrijp je niet, moet je hem dan serieus nemen?’ De cynische vogelaar zei: ‘Wat een lulhannes. Ik ga naar huis.’ Hij leverde zijn bordkartonnen verrekijker in en beende weg. Bij het Kolkje, een bos vol torenhoge bomen, zag het gezelschap even later tal van reigers. ‘Vroeger gingen ze naar het zuiden, nu niet meer. In het Mauritshuis in Den Haag wordt een poot van een reiger bewaard. Een zwerver heeft de rest opgegeten.’ Beckmans zelf heeft onder andere zwarte zwaan geconsumeerd. Ook de borst van een kauwtje, gebakken met Schwarzwalder Schinken eromheen, schijnt smakelijk te zijn. Een heer uit ons gezelschap keek bedenkelijk. Hij vertrouwde mij toe dat hij veganist is en zei: ‘Fredie is zo iemand die overal voer in ziet.’
De wandeling vol ‘wonderous stories’ eindigde waar-ie begon, bij het Stedelijk Museum. In Almelo blijkt meer te doen te zijn dan stoplichten die op rood en groen springen.
Over Fredie Beckmans
Komt uit Winterswijk en studeerde aan de kunstacademie AKI in Enschede. Hij ontving uit handen van koningin Beatrix in het Koninklijk Paleis in Amsterdam de prijs voor Vrije Schilderkunst. Inmiddels is hij een gelauwerd kunstenaar met een grote liefde voor het schilderen van vogels.
Tentoonstelling
Tot eind maart is de expositie ‘Koekoek, vogels in de kunst’ in Stedelijk Museum Almelo te bezoeken. De expositie laat zien hoe vogels al eeuwenlang kunstenaars inspireren. Meer dan twintig hedendaagse (inter)nationale kunstenaars, onder wie ook Fredie Beckmans, tonen werk in uiteenlopende disciplines: van fotografie en schilderkunst tot keramiek, textiel en sieraden.