door Theo Hakkert
Lang wilde ik Jan Donkers zijn. Hij was mijn rolmodel toen ik de keuze maakte voor de journalistiek. Hij schreef in de jaren zeventig briljante stukken in kranten en tijdschriften (Hitweek, Haagse Post) over popmuziek, een onderwerp waar in de pers lange tijd de neus voor werd opgetrokken.
Bovendien was hij literair actief. Hij schreef verhalen en hij was een van de eerste redacteuren van het toonaangevende literaire tijdschrift De Revisor. En hij werkte voor de radio. Dat wilde ik eigenlijk allemaal ook.
Afgelopen nacht is hij overleden, 82 jaar oud.
Jan Donkers was in die tijd een autoriteit, zeker op de radio. De Nederlandse radio hangt van zogeheten formats aan elkaar, waarbij muzieksamenstellers de plaatjes uitzoeken en de discjockeys geen last van muziekkennis hoeven te hebben. Liever niet zelfs, want dan gaan ze zich ook nog met de samenstelling van het programma bemoeien. Hoe anders en beter was het vroeger. Toen werd nog ‘personality radio’ gemaakt, waarbij de presentator zelf de muziek uitzocht. Naar persoonlijke smaak. Daar kon je dan bij en over twisten, of niet.
Het toppunt werd bereikt toen de VPRO op het toenmalige Hilversum 3 de vrijdag- en later maandag- en weer later woensdagavond vulde met programma’s van achtereenvolgens Rik Zaal, Wim Noordhoek en Jan Donkers. Persoonlijker en betere personality radio is in Nederland nooit gemaakt. Rik Zaal met zijn eigenwijze voorkeur voor New Orleans, rb en soul: Dr. John, Bobby Charles, Bobby Bland, Allen Toussaint. Wim Noordhoek zat meer aan de rockkant. Hij teisterde ons door maandenlang een half uur in te ruimen voor vage, oneindige bootlegopnamen van Jimi Hendrix.
Waarna Jan Donkers de avond besloot met wat we in brede zin nu ‘americana’ noemen. Flying Burrito Brothers, Allman Brothers Band, veel singer-songwriters, Jackson Browne, Gram Parsons, Doug Sahm en ook wel Allen Toussaint. Maar ook Stones en Zappa. Laten we het de betere muziek noemen; overdag waren op de radio destijds vooral The Sweet en Middle of the Road te horen. Of nog platter.
In de jaren negentig mocht Donkers beleven dat het razend populaire programma dat hij toen maakte op zondagochtend, Sunday Morning Coming Down, aan formatdenken ten onder ging, zoals eerder ook Hubert van Hoof met zijn personality-programma Op Slag Van Maandag’ bij de KRO had moeten verdwijnen.
Drie verhalenbundels: ‘Veel te Updike’
Midden jaren zeventig verschenen drie verhalenbundels van hem. Niet zo gek voor een redacteur van De Revisor. Drie bundels Opgeruimde verhalen (1973), Ouders van nu (1975) en Gevoel voor verhoudingen (1979). Moesten die niet later in één band worden heruitgegeven? Wilde hij zelf blijkbaar niet. Toen ik hem eindelijk tegenkwam, vroeg ik hem daar naar. “Veel te Updike,” was zijn korte antwoord. De grote roman over het levensgevoel van de jaren zeventig, een boek dat hij zeker in zich had, heeft hij nooit geschreven. Wel boeken over Amsterdam-Noord, reportages, een novelle en een kinderboek.
En over de VS: De tweede Amerikaanse eeuw.
Want Jan Donkers mocht dan journalist, schrijver, radiomaker en muziekkenner zijn geweest, misschien was hij wel een Nederlandse Amerikaan. In zijn muziekmemoires, Mijn muziek, schreef hij: ‘Waarom er zo weinig Engelsen in dit boek staan. Heel simpel, omdat mijn muziek Amerikaanse muziek is.’
Waar de Amerikaanse literatuur bij kwam. Nog lang heeft hij Amerikaanse romans besproken voor NRC. Zijn laatste radioprogramma’s maakte hij voor 40Up, met die prachtige sonore stem van hem. Met Americana uiteraard. Toen hij 80 werd is hij daarmee gestopt.
Foto: Ilonamay / Wikimedia Commons
