Voetbal, deze zomer merken we weer de euforie rond het spel. Hoe ver kan het gaan? Met de vaderlandsliefde bijvoorbeeld. Kan het verlies van een interland zelfs het einde betekenen van een land? Kan het bijeenhouden van een natie afhangen van een penaltyserie? Het antwoord zou moeten zijn: natuurlijk niet. Barbi Markovic weet beter en rakelt in Het laatste elftal een waargebeurd verhaal op in het Duitse sportboek van het jaar. Een roman met de lengte van een voetbalwedstrijd.
door Theo Hakkert
Donderdag verloor Bosnië en Herzegovina op het WK met 4-1 van Zwitserland. Op die ene fijne knal, de tegengoal die te laat kwam, na was het elftal kansloos. In de voorhoede liep Edin Dzeko rond. De 40-jarige spits kon zijn faam niet waarmaken. Toch sprak pundit Jan Mulder alle vertrouwen in hem uit, een legende immers en al helemaal in eigen land.
Een land dat nog niet lang zelfstandig is. Bosnië en Herzegovina maakte deel uit van Joegoslavië – het is een licht duizelingwekkend idee dat veel WK-kijkers die naam weinig meer zegt. Was Dzeko eerder geboren, laten we zeggen in 1964, en hij had dezelfde spelerskwaliteiten gehad, dan had hij waarschijnlijk op 3 juli 1990 in Florence meegespeeld in wat een historische wedstrijd zou worden in geopolitiek opzicht vooral.
De kwartfinale van het WK 1990. Joegoslavië had Spanje uitgeschakeld en moest aantreden tegen Argentinië met Diego Maradona. Reguliere speeltijd plus verlenging 0-0. In de penaltyreeks kwam Joegoslavië op voorsprong onder andere door een misser van Maradona, maar twee Joegoslaven misten daarna en zo ging Argentinië door.
Dit zijn de kale cijfers. De rest is een beetje voetbalgeschiedenis, maar volbloed wereldgeschiedenis. Dit Joegoslavië werd ‘het laatste elftal’. Het land stortte na de wedstrijd in elkaar en viel uit elkaar. Het was warempel net 1830 toen de opvoering van een opera leidde tot de Belgische opstand tegen Nederland en de scheiding tussen beide landen.
(onder de foto gaat de tekst verder)
Het is over deze periode in Joegoslavië dat Barbi Markovic schrijft in haar strakke roman van 93 pagina’s – 93, de minuten van een wedstrijd, zonder verlenging, zonder penaltyserie, met blessuretijd.
Het is een virtuoos geschreven verslag, vaak in de niet van cliche’s gespeende stijl en woordenschat van de voetbalcommentator, maar vermengd met onverwachte interventies van haar kant. Ze geeft ook zichzelf met regelmaat commentaar. ‘Deze scene is aangrijpend, maar beklijft niet’.
Iets wat we kennen uit Minihorror, een verhalenbundel die vorig jaar van haar in vertaling van is verschenen: ‘Dit verhaal gaat over racisme, vriendschap en geld’.
Er zit veel ‘meta’ in haar boeken – heerlijk.
Ze komt zelf voor in Het laatste elftal, althans een Barbi Markovic, evenals haar vader Slobodan, die bepaald geen voorbeeldvader is, maar hij hoopt wel dat Barbi ook wil voetballen. Constant en consequent noemt ze vader bij zijn volledige naam. Hij weet de hare dan weer niet altijd, en dat wordt alleen maar erger.
Wanneer het besef doordringt dat het Joegoslavisch elftal heeft verloren, is er eerst euforie binnen het verlies. ‘Ze hebben ons verenigd!’ Nou nee, zodra het diepere besef doordringt, weet iedereen dat behalve het elftal het land ook is uitgeschakeld. De brokstukken beginnen een jaar later aan een burgeroorlog. Tussendoor meldt de schrijfster: ‘Dit is volstrekt oninteressant voor de lezer, maar ik heb zojuist een haar in mijn erwtensoep ontdekt en nu moet ik kotsen.’
In voetbal gaan krankzinnige bedragen rond. Voor dure spelers, maar er zijn ook dure wedstrijden. De winnaar van de promotiewedstrijd van de Championship in Engeland naar de Premier League krijgt meer dan 200 miljoen overgeschreven. Mis dan maar eens de laatste penalty. Maar een land dat op deze manier sneeft….
Edin Dzeko was in mei 1990 4 jaar. Hij zou nooit spelen voor Joegoslavië, maar hij werd topscorer en recordinternational van Bosnië en Herzegovina. Op de Balkan is er veel verleden, maar toekomst kennelijk ook.
De laatste woorden van de reguliere tekst van Het laatste elftal – er volgt nog een gezelschapsspel! – werden door uitgeverij Koppernik op een briefkaart gezet. Zie de hoofdfoto boven.
Barbi Markovic: Het laatste elftal
Vertaling Lotte Lentes. 93 p’s. Koppernik.
LAATSTE NIEUWS: Barbi Markovic komt in november naar Crossing Border.