over de novelle Die Lebensentscheidung
van Robert Menasse
door Geke Mateboer
Franz Fiala staat uit het raam te koekeloeren. Het is het raam van zijn kantoor in de Brussel, op de burelen van de Europese Commissie, want daar werkt hij al decennia naar tevredenheid, tot vandaag. Hij wilde ooit substantieel bijdragen aan de samenleving, betekenisvol werk doen en tot nu toe had hij het gevoel dat hij dat ook werkelijk deed bij de EU. Jarenlang werkte hij als ‘ein Kleines Rädchen in der Machinerie’ aan de ontwikkeling van het Green Deal-Programma van de Europese Commissie.
Het is doodstil op het plein, alleen een mestgeur en de stank van brandend rubber waart er nog rond; de boeren die met hun tractoren het Europaviertel blokkeerden zijn inmiddels vertrokken naar een ander Brussels stadsdeel. Wat wilden ze eigenlijk, deze vijanden van de natuur? Weer met glyfosaat rondspuiten? Met stront gooien? De Green Deal door de shredder halen?
De stank, de stilte.
Franz is woedend op de woede van de boeren. ‘Seine Wut wuchs’. Het raam van Franz kan niet helemaal open, dat is een gevolg van een maatregel die al in de jaren ’90 werd genomen, toen een serie van zelfmoorden onder EU beambten plaatsvond na een corruptieaffaire, die later werd opgehelderd, maar toen waren de zelfmoorden al achter de rug. De vensters in het kantoorgebouw werden daarna zo geprepareerd dat ze maar gedeeltelijk open konden. Overigens is de positie van Franz Fiala te herkennen aan het aantal vensters in zijn kantoor; hij heeft er maar een, het Afdelingshoofd heeft er twee, de Directeur heeft vier vensters en de Directeur Generaal heeft er maar liefst vijf. Voorwaar, de nederige rol van de hoofdpersoon vertolkt in ramen. Zijn kantoor is een cel van drie bij drie, een bureau, een laptop, een stoel en een zieltogende kamerplant, daar slijt hij zijn dagen. Maar nu heeft hij, op staande voet, een vergaande, allesomvattende beslissing genomen, die zijn leven volkomen zal gaan veranderen. En dat niet alleen, zijn beslissing lijkt onomkeerbaar op zijn einde af te sturen. Zo’n gegeven, mensen die stoppen met werken om eindelijk fijne dingen te gaan doen, en dan gaan ze opeens heel snel dood, hopla. Het gebeurt.
Er scharrelt een varken
Die Lebensentscheidung van Robert Menasse is weer zo’n typisch, volkomen klaar en pakkend Menasse werk, dat je op de eerste drie, vier pagina’s al herkent; he, he, we zijn er weer, diep in de leefwereld van Brussel, de krochten van de EU, de radertjes die daar draaien, de mensen, man of vrouw die daar werkt, zijn/haar gedachten, twijfels, hoop en wanhoop. Terwijl Franz Fiala uit zijn raam staart zie ik op het plein opeens een varken voorbij scharrelen, levensecht, maar dat is zinsbegoocheling, dat varken komt regelrecht uit De Hoofdstad, Menasses voor-vorige roman (2018), waarin hij met satirisch plezier karakters schetst die de departementen aansturen, waarin behalve romances en vetes grote thema’s langskomen als de financiële crisis, emigratie, terrorisme, integratie en Brexit. Wat een heerlijke roman was dat. Menasse laat zien dat je kritisch kunt -en moet- zijn op de EU, zonder aan haar bestaansrecht te twijfelen. Europa, dat zijn wij. Zonder Europa bestaat ook geen ‘ons’ meer. (Auschwitz als gedroomde hoofdstad en tegelijk de raison d’être van Europa!!) In De Uitbreiding die daar in 2024 op volgde is de verhaallijn zo mogelijk nog hilarischer en indringender, de personen en avonturen soms kolderiek. De actualiteit soms (toevallig) verrassend. Toen de gestolen en teruggevonden gouden helm van Cotofenesti (Roemenië) vorige week opnieuw werd gepresenteerd in het Drents museum – ja, dan kun je toch aan niets anders meer denken dan aan de gestolen helm van Skanderberg met geitenkop, het iconisch artefact van Albanië – uit De Uitbreiding.
(tekst gaat onder de afbeeldingen verder)
Race met de dood
Die Lebensentscheidung is geen roman, eerder een kort verhaal of novelle. Het verhaal is eigenlijk een wedloop met de dood. Nadat Franz Fialla zijn levens-veranderende besluit heeft genomen, komt hij terecht in een draaikolk van persoonlijke gebeurtenissen, de even aangrijpend als ontroerend zijn. Het is het verhaal van een aangekondigde dood, maar Franz Fialla wil beslist niet sterven voordat zijn moeder (89) is overleden. Want niets is zo erg als een moeder die haar eigen kind naar het graf moet brengen. Daar begint zijn race tegen de klok, gelardeerd met de onvermijdelijke levensvragen: wat is er goed, en wat is er fout gedaan? Was het Überhaupt de moeite waard om te leven? De dood, als laatste project.
In een interview [link] zegt Robert Menasse (75) dat hij dit verhaal moest schrijven nadat kort achtereen drie mensen in zijn kring vrij plotseling stierven. Onrustbarend in het interview is de parallel die Menasse -vagelijk- trekt tussen deze novelle en een ‘stervend’ Europa, de race tegen de klok die nu gaande is (of zou moeten zijn) om als eenheid te overleven op het verontrustende wereldtoneel. Hopelijk raakt Menasse de moed niet kwijt.
Kann man über sein Leben entscheiden? Nicht über das Ende, sondern mit Willenskraft über das Weiterleben, länger, als erwartbar wäre?
Robert Menasse: Die Lebensentscheidung
Uitgever: Suhrkamp Verlag
ISBN: 9783518432747
Of en wanneer er een Nederlandse vertaling komt is op dit moment nog niet helemaal duidelijk. Zijn eerdere romans over de Europese Unie en Commissie, De uitbreiding en De Hoofdstad, zijn verschenen bij De Arbeiderspers.
Robert Menasse über Die Lebensentscheidung. Video auf suhrkamp.de
Foto’s via Wikimedia Commons:
portret Robert Menasse namens hemzelf
hoofdfoto: boerenprotesten in Brussel. © European Union, 2026
.jpg){kind=link}