door: Geke Mateboer
Als je altijd dacht dat Call the Midwife alleen maar ging om amechtig persende kraamvrouwen, krijsende baby’s en rondvliegende nonnen dan zou je nu op je schreden kunnen terugkeren en veertien jaar achterstalligheid inhalen. Er zijn heel veel redenen waarom je verzot kunt raken op deze, een van de langstlopende BBC series. Te beginnen met de vorm, de sfeer en het beeld. De BBC weet ook weer in Call the Midwife overtuigend een tijdperk neer te zetten; alles klopt en elke aflevering is een feest voor het oog, met grote aandacht voor detail. Van behang tot servies, van kleding tot meubilair en straatbeeld.
Vijftien jaar geleden begon de serie in 1957, spelend in het arme Londense East End, in de wijk Poplar om precies te zijn. Episch centrum is het klooster Nonnatus House, waar een groep vrouwen, nonnen, wijk- en kraamverpleegsters hun enerverende werk in de wijk doen. Londen is een explosief groeiende metropool in de nadagen van de Suezcrisis, gekenmerkt door bestaansonzekerheid en armoede, die zich het sterkst aftekende in Poplar. Structurele armoede, slechte huisvesting, lage lonen en grote sociale problemen. Alleen al in Poplar worden desondanks tachtig tot honderd kinderen per maand geboren. Aan de zusters en nonnen de taak om die geboortes – met de toen nog gebrekkige middelen- in goede banen te leiden. In de eigen omgeving veilig bevallen; mothers first was hun motto. Behalve vroedvrouwen zijn ze ook onbezoldigd sociaal- en maatschappelijk werksters, en doordat veel bevallingen thuis gebeuren, komen ze in aanraking met de soms schrijnendste huiselijke omstandigheden.
De makers van Call the Midwife gingen geen onderwerp uit de weg, je kunt beter vragen wat er niet de revue is gepasseerd in al die 133 afleveringen aan actuele, sociale, culturele en economische kwesties. Van incest tot tienerzwangerschappen, huiselijk geweld, adoptie, immigratie, miskramen, discriminatie, doodgeboorten, vreemdelingenhaat en ongewenste zwangerschappen tot uitbraken van venerische of andere besmettelijke ziekten; het was er allemaal. Daartussendoor vlechten zich romantiek, liefde, verdriet en verlies, vreugde en pijn. Zoals het leven is en was.
Call the Midwife geeft je eigenlijk een verbijsterende terugblik op de jaren zestig en vroege jaren zeventig van de vorige eeuw; waar we vandaan komen en hoe het leven er werkelijk uitzag voor veel mensen. Of, zoals een Engelse recensente schreef: ‘Hoe ongelofelijk angstaanjagend, somber en walgelijk het was om zestig jaar geleden een arbeidersvrouw te zijn’. Dat is misschien één van de oorzaken van de immense populariteit van de serie; legio vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog zijn geboren herkennen situaties. Er is voor de liefhebbers een prachtige podcast gemaakt over de serie door ene dr. Alice Watson, waar in 28 afleveringen talloze vrouwen aan het woord komen die telkens een scene behandelen en dan vertellen over hun eigen, vergelijkbare belevenissen vroeger in het kraambed.
‘Ik hád dat kind met spina bifida’, of, ‘Ik bén bevallen zonder hulp’, of, ‘Mijn kind wás een gevolg van een verkrachting’.
‘Hoe ongelofelijk angstaanjagend, somber en walgelijk het was om zestig jaar geleden een arbeidersvrouw te zijn’
Het ligt er niet dik op, maar met die aandacht voor de vrouw is Call the Midwife zeker een feministische fakkeldrager. Het mooist komt dat tot uiting wanneer het rondborstige karakter Violet Buckle (Annabelle Apsion), de eigenares van een lokaal haberdashery winkeltje, het schopt tot wijkburgemeester van Poplar. Haar mannelijke concurrenten voor de job hebben geen flauw idee van wat er speelt in de wijk en wat er nodig is. Violet wel. Ze verslaat de bralneuzen met glans, en het eerste wat ze in functie doet is een tripje naar zee organiseren voor behoeftige kinderen uit de buurt. Met een grote groep kleintjes naar het strand, dat is vragen om moeilijkheden en daar komen natuurlijk ongelukken van, maar de goede bedoelingen zijn er niet minder om. En mevrouw Buckle bokst veel meer voor elkaar dat de sociale kwaliteit ten goede komt.
Gevoel van gemis
Die karakters dragen de serie, waarvan elke aflevering overigens steevast in- en uitgeleid wordt door de kraakstem van de inmiddels stokoude Vanessa Redgrave. Dat zijn trouwens altijd wat zoetige stukjes tekst die vaak over liefde, saamhorigheid, schoonheid en toewijding gaan. Niet altijd even geslaagd, maar wat je er wel van over houdt is een vaag gevoel van gemis; het is alsof die dingen – solidariteit en klaarstaan voor elkaar – tegenwoordig nauwelijks meer lijken te bestaan in wijken en buurten. De solidariteit en vriendschap onder de midwifes-nonnen-collega’s is hartverwarmend, ze staan pal voor elkaar en helpen elkaar door dik en dun. Alles draait om de kracht van relaties.
De oudste non, sister Monica Joan is ook zo’n prachtkarakter, zeer gelovig, maar tegelijk recalcitrant en eigenzinnig. Als er een heuse televisie in huis komt moet ze daar eerst niets van hebben: ‘I’m not in favour of this… this invásion!’, maar al gauw is ze zelf de enige die elke uitzending aan de buis gekluisterd zit. Zo blijft ze op voor de maanlanding, in totale vervoering van wat de mens met Gods hulp allemaal vermag.
Mijn grote favoriete is Miss Millicent Higgins (Georgie Glenn) die als secretaresse van Doctor Patrick Turner en zijn vrouw Shelagh, de absolute perfectie en toewijding nastreeft in haar werk als waakhond van de praktijk van alledag. Steevast gehuld in driedelige tweedmantelpakken en piepkleine hoedjes op de stijve permanent is ze een toonbeeld van hypercorrectheid, en hoe mooi is het dan wanneer je ontdekt dat ze toch ook ooit een liefdesleven heeft gehad en als alleenstaande moeder een kind op de wereld heeft gezet. Against all odds – het kind dat Millicent heeft moeten afstaan duikt jaren later weer op, het zijn afleveringen waar je het niet droog bij houdt.
Er is de medische vooruitgang, er zijn de kleine stapjes voorwaarts, de inentingsprogramma’s, de introductie van lachgas als pijnverlichting, de nieuwe inzichten in het functioneren van een vrouwenlichaam – nieuwigheden die niet altijd makkelijk landen. Hoe moeilijk was het om arbeidersvrouwen ervan te overtuigen om niet te lang in bed te blijven liggen na een bevalling. Beweging bleek beter, en voorkwam narigheden zoals trombose. Maar zo’n vrouw mocht nu juist een keer een paar dagen ongestraft in bed blijven liggen, éven vakantie van het dagelijkse sloven..
Tot grote vreugde van miljoenen kijkers (alleen al in het Verenigd Koninkrijk) is het vijftiende seizoen van Call the Midwife, gesitueerd in 1971 enkele weken geleden van start gegaan en ook op BBC/NL te zien op zondagavonden. Het lijkt er op dat we daarna voorgoed afscheid moeten nemen van het Nonnatus House, haar bewoners en de bevolking van Poplar. Er wordt tenminste gesproken over een speelfilm als wrap-up in 2027 en dan weet je het wel, dan is het net als met Downton Abbey, einde verhaal.
