Op 23 februari verschijnt, dertig jaar nadat de roman in het Engels werd gepubliceerd en meteen een cultboek werd, de Nederlandse vertaling van Infinite Jest van David Foster Wallace. Op voorhand de literaire gebeurtenis van het jaar. Tot de dag dat Eindeloos Vertier verschijnt op VersTwee een blog over de roman en DFW.
Dossier DFW, deel 1
door Theo Hakkert
Ik zit in een kantoor, omgeven door hoofden en lijven. Mijn houding komt overwogen overeen met de vorm van mijn rigide stoel.
Nou, dat niet helemaal, maar het komt in de buurt. Mijn hoofd, mijn lijf, mijn houding, mijn stoel.
De eerste zinnen hierboven zijn de openingszinnen van een van de meest uitdagende, inventieve, geinige, moeilijke, grote romans uit de vorige eeuw. Infinite Jest van David Foster Wallace (1962-2008), verschenen in 1996.
Het is een cultboek en hoe het dan bij een cultboek gaat: een felle kolonie fans gaat eindeloos met de roman aan de haal, zwemt en verdiept zich erin, en verzuipt erin, om soms weer boven water te komen met nieuwe inzichten. Boeken, websites, colleges, workshops worden aan de roman gewijd.
In Duitsland werd Infinite Jest bijvoorbeeld al eens tot theaterstuk bewerkt. De opvoering duurde 24 uur. De roman beslaat dan ook 1079 pagina’s in de druk uit 2008 (van Abacus) die ik in 2009 op vakantie las – vrijwel de hele vakantie ging eraan op. De Nederlandse vertaling nog honderd meer.
(de tekst gaat onder de foto verder)
In Duitsland was toen ook al een vertaling verschenen. Maar bij Duitse vertalingen moet ik steeds denken aan de woorden van Martin de Haan, de man die Houellebecq voor het Nederlandse taalgebied vertaalt. Als hij het even niet ziet zitten, vertelde hij, pakt hij de Duitse vertaling erbij, die altijd razendsnel verschijnt, om eens lekker hardop te lachen om de fouten die zijn Duitse collega heeft gemaakt. Volgens De Haan.
Generaliseren is niet netjes, maar wel was het altijd wachten op een Nederlandse vertaling naast het Engelse origineel van dit weerbarstige meesterwerk en niet die Duitse.
De vertaling naar het Nederlands heeft lang op zich laten wachten. Ander werk van DFW verscheen wel in vertaling. Zelfs het ook niet malse The Pale King, de postume onvoltooide roman van hem. Maar Infinite Jest is different koek.
Bij uitgeverij Koppernik meldde zich een aantal jaren geleden een vertaalster die de klus wel wilde klaren. Ze dacht er zeven jaar over te doen – niet eens zo onredelijk. Maar er kwam van alles tussen en ze legde haar eigen opdracht neer.
De Koppernik’s hadden inmiddels hun zinnen op een vertaling gezet. De worst die hun was voorgehouden rook nog vers en naar meer. Het was tijd om Robbert-Jan Henkes op te sporen. Als iemand het zou kunnen, dan de man die samen met Erik Bindervoet James Joyce’ onmogelijke Finnegan’s Wake naar het Nederlands had weten over te zetten. Van de erven Joyce mocht het geen ‘vertaling’ heten. Kwam dat goed uit, het was sowieso een ‘hertaling’.
(Groot was de ver- en bewondering toen bij de presentatie van de hertaling – in 2002 – een bebaarde man in het publiek opstond en uit het hoofd in het Engels de eerste anderhalve pagina van Finnegan’s Wake uit zijn hoofd opdreunde.)
Robbert-Jan Henkes heeft de klus geklaard. De vertaling van Infinite Jest verschijnt op 23 februari. Alleen voor de titel al had hij minstens tien varianten.
(de tekst gaat door onder de foto)
Voor de pers, die al een papieren exemplaar mocht ontvangen, verpakt in cadeaupapier met witte wolken tegen een blauwe hemel, zit er een embargo op tot 21 februari. Wat natuurlijk kul is, het kan alleen de vertaling gelden. De roman is uit 1996. Er zijn bibliotheken en websites over. Henkes schrijft er zelf al wel over. Bijvoorbeeld dat hij al een fout heeft ontdekt.
Kortom, ik voel me vrij om zo veel over Eindeloos Vertier, wat de titel geworden is, te schrijven als ik zelf wil. En dat gaat gebeuren. Elke dag op VersTwee een stuk tot de roman te koop en te leen is en iedereen aan de leesklus kan beginnen.
Infinite Jest/Eindeloos Vertier is een grimmige, lastige roman. Velen claimen dat ze de roman helemaal hebben gelezen, maar dat is lang niet iedereen gelukt. Als knipoog naar dit gegeven is er een badge gemaakt. Om met trots te dragen aan het eind van 1176 gelezen pagina’s.
Voor eindeloos vertier nog 22 dagen.
