,,Met zo’n vader kun je niet anders dan de literatuur ingaan.” Alfred Birney (65) heeft zojuist de Libris Literatuur Prijs gekregen voor De tolk van Java. Het was nu of niet, zei hij na afloop van de bijeenkomst in het Amstel Hotel in Amsterdam, waar Birney het moest opnemen tegen Jeroen Olyslaegers (Wil), ook getipt als favoriet. De andere genomineerden voor de belangrijkste literatuurprijs van Nederland waren Marja Pruis, Arnon Grunberg, Walter van den Berg en de debutante Lize Spit.

Alfred Birney schreef een roman waarin hij een ongewone kijk biedt op de periode 1945-1949 in Nederlands-Indië. Tegelijk is De tolk van Java het verhaal van de agressieve vader Arto Noland en zijn oudste zoon Alan, de alter ego van de schrijver zelf. Vanaf zijn dertiende werd de zoon door ingrijpen van de kinderbescherming voor vijf jaar naar internaten in Voorschoten, Arnhem en Scheveningen gestuurd. Steeds bleef hij met zijn vader bezig, ook twintig jaar na diens dood.
Zelf ziet Birney de term ‘politionele acties’ in de Nederlandse geschiedenisboekjes graag vervangen door ‘koloniale oorlog’. De tolk van Java biedt een ongewone en gruwelijke blik op Nederlands Indië, in een tijd waarin volgens Birney ‘belangrijke geschiedenis onder het tapijt wordt geschoven’.

Birney wilde een ‘contrapunt opzetten’ tegen de heersende manier waarop het Nederlandse kolonialisme in de geschiedenisboeken terecht is gekomen: dat van de Indo, tussen de Hollander en de Indonesiër in.

In De tolk van Java portretteert Alfred Birney zijn vader, die tijdens de onafhankelijkheidsoorlog tegen wisselende vijanden streed. De tolk van Java werd aangekondigd als ‘een autobiografische mokerslag die de clichés over Nederlands-Indië verpulvert’. Op onrustbarende wijze beschrijft de winnaar van de Libris Literatuur Prijs het extreme geweld tijdens de kolonisatie; geweld aan beide kanten, van Indonesische vrijheidsstrijders en Nederlandse soldaten.

Foute boel, fout boek, zo liet Birney vaak weten over de Max Havelaar. Hij ‘herschrijft’ de klassieke antikoloniale roman van Multatuli, die in zijn ogen een romantisering is van de blanke Hollander die de boel in de kolonie wel even zal rechtzetten.