Sinds de moord op Theo van Gogh ligt het hart van Joost Zwagerman niet bij de roman

Hij kan zijn gezicht niet op televisie laten zien of de beschietingen op Twitter nemen groteske proporties aan. Zeker als het over hemzelf gaat, roept Joost Zwagerman bij kijkers wrevel op.
Zwagerman heeft besloten zijn archief over te dragen aan het Letterkundig Museum. Goed idee, maar het wordt begrepen als een zelfvoldane actie. Hij vindt zichzelf kennelijk nogal belangrijk en goed. En die gedachte prikkelt de maaiveldpolitie tot het uiterste.
Hij heeft prachtige poëzie geschreven, enthousiasmerende essays en een aantal romans dicht op de tijdgeest. Maar ach, ik hoef hem helemaal niet te verdedigen.
Wel is er nog één vraag over, nu de kruitdampen zijn opgetrokken. Die vraag is waarom hij sinds 2002, op het Boekenweekgeschenk na, geen roman meer heeft geschreven.
Een schrijver moet vooral niets doen als zijn hart daar niet ligt. Bij Zwagerman  ligt het hart niet meer bij de roman sinds de moord op Theo van Gogh. Voor zijn gevoel loopt er een directe lijn van de door hem geleide uitzending van Zomergasten, waarin de film Submission werd vertoond, en de moord op Van Gogh. In een interview in 2010, naar aanleiding van zijn Boekenweekgeschenk, zei hij de gedachte aan het schrijven van een roman na de moord ‘potsierlijk’ te vinden.
Een roman waarin tijdgeest en klimaat rond de moord worden verkend? Hij zei: “Daar heb ik niet zoveel zin in. Al mijn boeken moet ik vol goede moed en met frisse zin schrijven. Je hebt mensen die de zwartheid van het bestaan ook met grote tegenzin opschrijven. Zo werk ik niet. In dit specifieke geval moet het wellicht langer bezinken. Ik heb wel nagedacht over een boek dat de tijdgeest van toen zou pakken. Bij mij zal er inderdaad tijd overheen moeten gaan.”
Is vijf jaar genoeg? Zwagerman schrijft poëzie en praat over beeldende kunst. In de jaren negentig wees hij altijd bewonderend naar Amerikanen die vlijmscherpe romans schreven over hun eigen tijd. Kan hij uit zijn schaduw stappen?

© tekst Wegener Dagbladen